اراک
کشور : ایران
استان : مرکزی
شهرستان : اراک
بخش : مرکزی
جمعیت شهر اراک : (۱۳۸۵) ۴۳۸٬۳۳۸
جمعیت شهرستان اراک : (1385) ۶۱۵٫۷۰۲
اراک یکی از شهرهای ایران و مرکز استان مرکزی است. این شهر مرکز شهرستان اراک نیز است. اراک با جمعیتی برابر با ۴۳۸٬۳۳۸ نفر (سرشماری سال ۱۳۸۵) قطب جمعیتی استان و پانزدهمین شهر پرجمعیت ایران به حساب میآید. این شهرستان از دو بخش خنداب و مرکزی تشکیل شده است [۱]. مرکز آن شهر اراک است.
*ریشه شناسی نام ” اراک ” *
اراک در گذشته سلطان آباد نام داشت و در دوره رضا شاه اراک نام گرفت. هنگامی که راه آهن سراسری ایران از کنار شهر عبور کرد ایستگاهی در کنار شهر احداث گردید. نام این ایستگاه را اراک گذاشتند وسپس طی بخشنامه ای ابلاغ گردید که نام آبادی های مجاور ایستگاه به نام همان ایستگاه «اراک» خوانده شوند.
برای کلمه « اراک » معانی گوناگونی ذکر گردیده است که تعدادی از آنها عبارتاند از :
پایتخت، باغستان، نخلستان و شهرستان. بعضی کلمه «اراک» را برگرفته از ایراک که معرب آن کلمه عراق است، دانستهاند. زیرا در بازه های زمانی خاصی به اراک، عراقِ عجم نیز گفته شده که به واسطه تلفظ اکثر خارجی ها که عراق را ایراک تلفظ می کردهاند، کم کم بصورت اراک تغییر یافته است.
در حال حاضر شهرستان اراک به عنوان یکی از قطب های بزرگ صنعتی ایران محسوب شده و صنایع بزرگی نظیر پالایشگاه، پتروشیمی، ماشین سازی، آذر آب ، هپکو (ساخت ماشین آلات راهسازی)، آلومینیوم سازی (ایرالکو) ؛ واگن پارس (ساخت واگنهای قطارهای درون و برون شهری) ؛ آونگان (سازنده برجهای مخابراتی و انتقال نیرو) ؛ نورد آلومینیوم ایران و صدها مجموعه صنعتی دیگر در این شهرستان قرار دارند.
هتل ۵ ستاره بین المللی امیر کبیر و مجموعه حفاظت شده هفتاد قله، از بارزترین قطبهای گردشگری هستند.
*تاریخ*
شهر اراک از نظر تاریخی نسبت به سایر شهرهای استان از قدمت چندانی برخوردار نیست. زمان احداث شهر اراک به دوره قاجار و سلطنت فتحعلی شاه میرسد. در اوایل سلطنت قاجار در عراق عجم به علت وسعت زیاد و جمعیت فراوان همواره ناامنی و اختلافات محلی بروز میکرد و این امر از لحاظ سیاسی و اقتصادی برای حکومت مرکزی بروز مشکل میکرد. در زمان فتحعلی شاه قشونی به نام عراق تشکیل گردید و یوسف خان گرجی از فتحعلی شاه تقاضا نمود که برای مرکز قشون عراق عجم قلعه ای نظامی احداث کند. به همین جهت تأسیس ساختمان اولیه شهر به صورت قلعهای به نام سلطان آباد، شروع و در سال ۱۲۳۱ به پایان رسید.
اماکن دیدنی
مجمو عه تاریخی بازار اراک
بنای تاریخی حمام چهار فصل (واقع در عباس آباد)
بنای تاریخی مدرسه سپهدار
شهر زیر زمینی ذلف آباد
بنای تاریخی پیر مراد آباد
روستای ساروق انجدان
امامزاده شاهزاده حسین
مرقد شاهزاده محمد عابد
آتشکده برزوی راهگرد
بنای تاریخی کاروانسرای اراک
امامزاده ابراهیم (اراک)
امامزاده حوا خاتون
امامزاده هفتاد و دوتن ساروق
امامزاده اهل ابن علی. واقع در ۴۵ کیلو متری اراک
منزل حاج سامان طلعتی
منزل اعیانی خاکباز (از اربابان سابق پرنفوذ روستاهای بخش فراهان)
موقعیت جغرافیایی
شهرستان اراک از شمال به تفرش،از مغرب به همدان و ملایر،از مشرق به شهرستان محلات و از جنوب به شهرستان خمین و سربند محدود شده و ارتفاع متوسط شهرستان حدود 1700متراز سطح دریاست واز لحاظ وسعت دومین شهرستان استان بعد از شهرستان ساوه میباشد.
سوغات اراک
فتیر، فرش دستباف، باسلق، کشمش سبز، صابون محلی، شیره انگور و …
مراکز آموزش عالی
اراک یکی از شهرهای دانشجوپذیر کشور است. یکی از دانشگاه های این شهر با حدود ۱۵٬۰۰۰ دانشجو دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک است. (یکی از جامع ترین واحدهای دانشگاهی غرب کشور) ؛ دانشگاه علوم پزشکی اراک، دانشگاه اراک و دانشکده فنی مهندسی وابسته به آن، دانشگاه علم و صنعت ایران (واحد اراک) نیز از دیگر مراکز دانشگاهی و آموزش عالی این شهر هستند.
آب و هوا
شهرستان اراک به لحاظ برخورداری از عوامل آب و هوایی (مانند مجاورت با کویر میقان،وجود ارتفاعات و…) دارای نوسانات اقلیمی است، بطور کلی تابستانهای نسبتاً ملایم و زمستانهای سرد از خصوصیات اقلیمی شهرستان اراک است .
طبیعت
از مهمترین کوههای آن می توان به کوههای راسوند، سفیدخانی و هفتادقله اشاره کرد. همچنین رودخانه شراء و سرشاخههای آن در غرب شهرستان اراک جریان داشته که در خنداب با رودخانه قره چای یکی شده، به طرف همدان جریان پیدا میکند.
تقسیمات کشوری
شهرستان اراک دارای دو بخش مرکزی و خنداب و چهارده دهستان است:
دهستان های بخش مرکزی شهرستان اراک:
دهستان امان آباد
دهستان امیریه
دهستان داودآباد
دهستان ساروق
دهستان سده
دهستان شمس آباد
دهستان مشک آباد
دهستان مشهدمیقان
دهستان معصومیه
نقاط شهری: اراک، سنجان، داودآباد و کرهرود.
دهستان های بخش خنداب شهرستان اراک:
دهستان اناج
دهستان خنداب
دهستان دهچال
دهستان سنگ سفید
دهستان جاورسیان
نقاط شهری: خنداب
گویش
اهالی این شهرستان عمدتاً به فارسی و در بخش هایی به گویش وفسی تکلم میکنند.
جاذبههای طبیعی
جریان سرچشمههای قره چای (رودخانه شراء و مهاجران) در غرب شهرستان اراک به علاوه وجود مناطق سرسبز در حواشی این رودخانه و همچنین اقلیم کوهستان و نقاط مرتفع جهت کوهنوردی، این قسمت از شهرستان اراک را از سایر مناطق جدا نموده است.
چشمهها
چشمه چپقلی
چشمه کیخسرو (سراب حک)
چشمه دوروزن آب روستای چناس (چشمه ای فصلی بوده وتا اواخر بهار آب دارد و شدیدا تحت تأثیر بارش باران و برف است. این چشمه و چشمه های دیگر این روستا سرچشمه اصلی رودخانه اراك میباشند.)
چشمه سراب چناس (چشمهای دایمی بوده و فقط در خشكسالیهای شدید بی آب میشود)
چشمه سیلی چناس (چشمهای فصلی بوده و تا اواسط بهار آب دارد و شدیدا تحت تأثیر بارش باران و برف است)
چشمه دره چناس (این چشمه در میانهی كوه غربی دشت دربند چناس قرار دارد كه در تمامی فصول سال آب دارد. عجیب است كه در بالای كوه همیشه آب دارد.)
چشمه آب رضا آباد در امامزاده سهل ابن علی
چشمه آب عمارت واقع در ۴۰ كيلومتري اراك بعد از روستاي هفته كه در تمام فصول سال آب دارد
امامزاده شاهزاده محمد حصار بعد از روستاي هفته در ۴۰ كيلومتري اراك
باغ اربابي واقع در روستاي هفته در ۴۰ كيلومتري اراك
غارها
شهرستان اراک به خاطر گسترش سازندههای آهکی و دولومیتی، محل تشکیل غارهای بسیاری بوده است:
غارقلعه جوق و مقبره اسرار آمیز آن
غار سفید خانی
غار انجدان
غار آسیلی
غار كل چناس (این غار ورودی كوچكی دارد كه ده متر نشسته باید رفت سپس به تونل بزرگ شیبداری میرسد در انتهای سمت چپ راه باریكی دارد كه به قسمت اصلی غار میرسد.این غار تا اوایل بهار آب دارد. ازحیوانات این غار خفاش را میتوان نام برد)
ایوان غار كل چناس (این یك غار كوچك است كه به علت ارتباط با غار كل به ایوان غار كل معروف است. شكارچیان در زمستان در این ایوان استراحت میكنند.)
غار برآفتاب روستای چناس (این غار در بالای كوه برآفتاب قرار دارد.این كوه سه غار دارد كه یكی از اینها درون صخره های نوك كوه است)
کوهها
برآفتاب چناس (این کوه در قسمت غربی روستا قرار دارد و آفتاب صبح به آن میتابد)
گورآب چناس (این کوه در قسمت شرقی روستا قرار دارد وهنگام صبح سایهٔ این کوه بر روستا باعث اختلاف دمای آن با روستاهای مجاور میباشد)
میشو چناس (این کوه بلند ترین کوه آنجا بعد از اشترانکوه میباشد و فصول زیادی از سال برف دارد ارتفاع این کوه ۲۹۲۵ متر از سطح دریا میباشد)
کوه غار یا شاه نشین چناس (این کوه به علت وجود غاری در آن کوه غار نام گرفتهاست. غار این کوه تمام سال آب دارد و شکارچیان زیادی برای شکار به این چشمه میروند)
کوه غاغان (این کوه در قسمت غربی اراک قرار دارد و آفتاب عصر به آن میتابد)
صنایع
وجود کارخانهها و صنایع مختلف در محدوده شهرستان اراک از سویی و مرکزیت استان از سویی دیگر باعث جذب فعالیتهای صنعتی و خدماتی در اراک شده است.از صنایع دستی عمده آن فرش بافی است که فرش ساروق اراک در این مورد از شهرت خاصی برخورداراست.
منابع
1 – اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
2 – پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
وب گاه شهرداری اراک : www.arakcity.org
برگرفته از : دانش نامه مجازی ویکی پدیا – فارسی
لازم به ذکر است برخی مطالب که در داخل پرانتز آمده است توسط نویسنده وبلاگ اضافه شده است که زاده اراک است.
